Wat doe je als je op school signalen van eergerelateerd geweld opvangt?

Soms lees je een boek en denk je: dit is fictie. Tot je je realiseert dat je dit verhaal ook in je eigen werk bent tegengekomen.

Ik las Doelwit van Linda Jansma. Een thriller waarin een medewerker op een school te maken krijgt met een meisje dat mogelijk slachtoffer dreigt te worden van eerwraak.

Tijdens het lezen moest ik regelmatig denken aan mijn eigen werk als docent en veiligheidsadviseur.

Ik heb zelf een casus meegemaakt waarin er sterke aanwijzingen waren dat eergerelateerd geweld een rol kon spelen. Een situatie waarin je als school ineens geconfronteerd wordt met vragen waarop je niet zomaar een antwoord hebt.

Wat doe je met signalen?
Wanneer is iets een serieus veiligheidsrisico?
Met wie deel je informatie?
Wat kun je zelf doen – en wat moet je juist níét doen?

En misschien wel de belangrijkste vraag:

Hoe zorg je ervoor dat je handelen de veiligheid van de leerling vergroot, in plaats van onbedoeld het risico groter te maken?

Signaleren is één ding. Weten hoe je moet handelen is iets anders.

In het onderwijs zijn medewerkers vaak goed in het opmerken dat er iets niet klopt. Een leerling gedraagt zich anders. Er zijn plotselinge beperkingen in vrijheid. Een leerling lijkt bang om bepaalde dingen te vertellen. Er zijn zorgen vanuit thuis of juist opvallende veranderingen in de thuissituatie.

Maar een signaal betekent niet automatisch dat je weet wat er aan de hand is.

En juist daar kan het ingewikkeld worden.

Want wanneer is iets een serieus veiligheidsrisico? Wanneer bespreek je je zorgen met een collega? Wanneer schakel je externe expertise in? En misschien nog belangrijker: welke stappen kun je beter niet zetten?

Bij mogelijke eergerelateerde problematiek kan zorgvuldig handelen extra belangrijk zijn. Een goedbedoelde actie kan namelijk ook onbedoelde gevolgen hebben voor de veiligheid van een leerling.

Dat vraagt om meer dan alleen een protocol dat ergens in een map staat.

Het vraagt om kennis, professionele ruimte en een duidelijk handelingsperspectief.

Je hoeft het als school niet alleen op te lossen

In de casus die ik zelf heb meegemaakt, werkten we nauw samen met de politie en Veilig Thuis.

Niet omdat we als school alles zelf moesten oplossen.

Juist niet.

Bij complexe veiligheidsvraagstukken is het belangrijk om te weten waar de verantwoordelijkheid van de school begint en eindigt – en wanneer andere expertise nodig is.

Dat betekent niet dat je als professional eerst alle antwoorden moet hebben voordat je hulp inschakelt.

Soms is het juist professioneel om te zeggen:

Dit weet ik niet zeker. Maar ik maak me wel zorgen en wil zorgvuldig handelen.

Dat is geen zwakte. Het is professioneel veiligheidsdenken.

Handelingsverlegenheid ontstaat vaak precies op het moment dat je moet handelen

In mijn werk kom ik regelmatig situaties tegen waarin medewerkers signalen wel herkennen, maar vervolgens vastlopen op de vraag wat ze ermee moeten doen.

Is dit ernstig genoeg?
Moet ik hier iets mee?
Wie kan ik hierover raadplegen?
Mag ik deze informatie delen?
Wat als ik het verkeerd inschat?

Die twijfel is begrijpelijk.

Tegelijkertijd kan juist die handelingsverlegenheid ervoor zorgen dat een situatie blijft liggen.

Daarom geloof ik dat sociale veiligheid niet alleen gaat over beleid, protocollen en verantwoordelijkheden. Het gaat ook over het creëren van handelingsperspectief.

Zodat een medewerker op een cruciaal moment niet alleen denkt: ik maak me zorgen, maar ook weet: dit is mijn volgende stap.

Wat moet je juist niet doen?

Bij signalen van mogelijk eergerelateerd geweld is de reflex om snel duidelijkheid te willen krijgen begrijpelijk.

Toch is juist terughoudendheid soms belangrijk.

Niet iedere situatie vraagt om direct doorvragen, zelf onderzoek doen of informatie breed delen.

Het uitgangspunt zou moeten zijn:

handel zorgvuldig, deel informatie alleen waar dat nodig is en schakel op tijd de juiste expertise in.

Dat klinkt misschien eenvoudig. In de praktijk is het dat niet altijd.

Want zorgvuldig handelen vraagt dat professionals weten wat binnen hun eigen rol past, welke informatie relevant is en wanneer de situatie vraagt om opschaling.

Daarom is een praktisch handelingskader zo waardevol.

Van weten dat er iets speelt naar weten wat je kunt doen

Een protocol of stappenplan lost een complexe situatie natuurlijk niet op.

Maar het kan wel helpen om op een spannend moment structuur te bieden.

Vanuit Studio Veilig heb ik daarom verschillende praktische stappenplannen ontwikkeld voor scholen die te maken krijgen met signalen waarbij niet direct duidelijk is hoe te handelen.

Niet om van iedere onderwijsprofessional een expert te maken.

Wel om ervoor te zorgen dat je weet:

• welke signalen aanleiding kunnen zijn om extra alert te zijn;

• welke eerste stappen je kunt zetten;

• wat je beter niet zelfstandig kunt doen;

• wanneer je informatie moet delen;

• en wanneer het verstandig is om externe expertise in te schakelen.

Want sommige situaties vragen niet om heldhaftig optreden.

Ze vragen om rust, kennis, zorgvuldig handelen en de juiste samenwerking.

Veiligheid begint bij weten wat je moet doen

Misschien is dat wel de belangrijkste les die zowel een boek als de praktijk je kan leren.

Je hoeft niet altijd direct te weten wat er precies aan de hand is.

Je moet wel weten wat je moet doen wanneer je je zorgen maakt.

Juist daar begint professionele veiligheid.

Hulp nodig bij complexe veiligheidssituaties?

Vanuit Studio Veilig help ik scholen en onderwijsorganisaties om sociale veiligheid niet alleen goed te organiseren, maar ook praktisch werkbaar te maken.

Dat kan bijvoorbeeld met een veiligheidsscan, beleidsadvies, een protocol of stappenplan, training of begeleiding van medewerkers en teams.

Wil je weten waar jouw school staat en waar het handelingsperspectief nog versterkt kan worden? Neem gerust contact met mij op.