Tijdens een recent bezoek aan een school viel mijn oog op een bijzondere muur. De muur van respect.
Een groot bord vol handgeschreven teksten en tekeningen waarin leerlingen omschrijven wat respect voor hen betekent. Iedereen had er op zijn eigen manier invulling aan gegeven.
Ik vond het een mooi initiatief en bleef er even bij stilstaan.
Het deed me denken aan een oefening die ik jaren geleden met collega's deed. We kregen allemaal de opdracht om te beschrijven hoe we onszelf binnen het team zagen, welke kwaliteiten we meebrachten en wat we belangrijk vonden in onze samenwerking.
De uitkomsten waren heel divers. Iedereen had zijn eigen verhaal, ervaringen en ideeën. Toen we alle bijdragen bij elkaar brachten, ontstond er een beeld van ons team waarin iedereen zich op zijn eigen manier kon herkennen.
Die oefening is me altijd bijgebleven.
Wat betekent respect voor ons?
In organisaties gebruiken we regelmatig begrippen als respect, vertrouwen, verbinding en verantwoordelijkheid. Ze komen terug in gedragscodes, beleidsstukken en de kernwaarden die organisaties voor zichzelf formuleren.
Maar de invulling ervan is behoorlijk persoonlijk.
Waar de een vooral denkt aan luisteren en rekening houden met elkaar, vindt een ander het bijvoorbeeld belangrijk dat je eerlijk kunt zeggen wat je ergens van vindt. Ook eerdere ervaringen, verwachtingen en de omgeving waarin iemand werkt, spelen daarin mee.
Dat maakt het interessant om met elkaar over die waarden in gesprek te gaan. Je leert hoe collega's ergens naar kijken en ontdekt soms ook waarom iemand in een bepaalde situatie anders reageert dan je zelf zou doen.
Gedeelde waarden en teamcultuur
Vanuit mijn werk als adviseur sociale veiligheid houd ik me veel bezig met organisatiecultuur en de manier waarop mensen met elkaar omgaan.
Daarbij vind ik het belangrijk om aandacht te hebben voor de verschillende perspectieven binnen een team. Mensen nemen hun eigen ervaringen, overtuigingen en gewoonten mee naar het werk. Dat heeft invloed op de samenwerking en op wat zij als prettig, respectvol of veilig ervaren.
Wanneer je daar met elkaar over spreekt, leer je elkaar vaak op een andere manier kennen. Je krijgt bovendien meer zicht op de verwachtingen die binnen een team leven.
Het helpt ook om afspraken over samenwerking en omgangsvormen concreter te maken. Zeker wanneer er spanningen ontstaan of collega's elkaar moeten aanspreken op gedrag, is het prettig om te weten welke uitgangspunten je met elkaar deelt.
Natuurlijk vraagt het ontwikkelen van een sociaal veilige werkcultuur om meer. De manier waarop leidinggevenden handelen, de onderlinge verhoudingen en hoe organisaties omgaan met ongewenst gedrag zijn daarbij minstens zo belangrijk.
Een mooie aanleiding voor een gesprek
Terug naar die muur op school.
Wat mij aanspreekt, is dat iedere leerling een eigen bijdrage heeft geleverd. De verzameling teksten en tekeningen laat zien hoeveel verschillende betekenissen mensen aan hetzelfde begrip geven.
Ik kan me voorstellen dat deze muur ook aanleiding geeft tot gesprekken in de klas. Over wat leerlingen belangrijk vinden, hoe ze met elkaar omgaan en welke afspraken daarbij passen.
En eigenlijk zou zo'n oefening in veel organisaties niet misstaan.
Ik moest in ieder geval direct terugdenken aan mijn eigen collega's en aan hoe bijzonder het was om al die individuele bijdragen samen te zien komen.
Iedereen brengt iets eigens mee. En al die verschillende mensen vormen samen een team.
Dat besef is me van die oefening altijd bijgebleven.
Studio Veilig helpt onderwijsinstellingen en organisaties bij het versterken van sociale veiligheid, het ontwikkelen van een aanspreekcultuur en het vertalen van beleid en gedeelde waarden naar de dagelijkse praktijk. Klik voor meer info hier.